Επιστημονικός αλφαβητισμός

2013-03-05 21:36

Τύποι, εξισώσεις, θεωρήματα, νόμοι… Γιατί τα κάνουμε όλα αυτά; Θα μου χρειαστούν ποτέ μετά το σχολείο; Αυτός ο προβληματισμός συναντάται σε πολλούς μαθητές, δικαιολογημένα. Είναι εύλογο για ένα μαθητή που θέλει να σπουδάσει Νομική, λόγου χάρη, να αναρωτιέται σε τι θα του χρησιμεύσουν οι νόμοι του Νεύτωνα, τα θεωρήματα της Ευκλείδειας Γεωμετρίας και τόσα άλλα. Ο λόγος για όλα αυτά είναι ένας: ο μαθητής να γίνει επιστημονικά εγγράμματος (scientifically literate) ή, με άλλα λόγια, να αποκτήσει επιστημονικό αλφαβητισμό (science literacy).

Ας ορίσουμε λοιπόν τις έννοιες αυτές. Επιστημονικά εγγράμματος, με απλά λόγια, είναι αυτός που γνωρίζει τις βασικές επιστημονικές έννοιες και το λεξιλόγιο σε τέτοιο βαθμό ώστε να κατανοεί ζητήματα όπως: η υπερθέρμανση του πλανήτη, τα πειράματα του CERN, η παρασκευή νέων εμβολίων, οι ανανεώσιμες πηγές ενέργειας, οι παρενέργειες των κινητών τηλεφώνων κ.α. Πρακτικά, αν μπορεί κάποιος να καταλαβαίνει όσα διαβάζει στο ένθετο «Επιστήμη» μιας καθημερινής εφημερίδας τότε είναι επιστημονικά εγγράμματος.

Υπάρχουν πολλοί λόγοι για να επιδιώκουμε τον επιστημονικό αλφαβητισμό. Πρώτα από όλα, σε κοινωνικό επίπεδο, οι ενημερωμένοι πολίτες είναι σε θέση να παίρνουν σωστές αποφάσεις για καίρια ζητήματα με επιστημονική διάσταση όπως αυτά που αναφέραμε παραπάνω. Για παράδειγμα, ως επιστημονικά εγγράμματοι πολίτες μπορούμε να συμβάλλουμε στην επίλυση του ενεργειακού προβλήματος στον πλανήτη μας χρησιμοποιώντας ανανεώσιμες πηγές ενέργειας στα σπίτια μας, αντικαθιστώντας τους κοινούς λαμπτήρες πυρακτώσεως με σύγχρονους οικονομικούς λαμπτήρες φθορισμού, και με πολλούς άλλους τρόπους.

Επιπλέον, σε ατομικό επίπεδο, ο επιστημονικός αλφαβητισμός μας προσφέρει μια κριτική ματιά απέναντι στα πράγματα, η οποία είναι απαραίτητη προκειμένου να φιλτράρουμε τον τεράστιο όγκο πληροφοριών που δεχόμαστε καθημερινά από τα μέσα μαζικής ενημέρωσης και το διαδίκτυο. Ένα χαρακτηριστικό παράδειγμα είναι η έντονη φημολογία που αναπτύχθηκε πρόσφατα, σύμφωνα με την οποία η Γη θα καταστρεφόταν στις 21 Δεκεμβρίου 2012. Είδαμε ότι παρά τις συνεχείς διαψεύσεις από τους επιστήμονες της NASA μια μερίδα του κόσμου οδηγήθηκε σε υπερβολικές αντιδράσεις. Είναι φανερό ότι ο επιστημονικά εγγράμματος πολίτης δεν φοβάται, αλλά εξετάζει αν ένας ισχυρισμός βασίζεται στην επιστημονική μέθοδο και αν έχει αξιοπιστία.

Τέλος, ο επιστημονικός αλφαβητισμός μάς αποκαλύπτει την ομορφιά που υπάρχει στις δραστηριότητες της καθημερινής ζωής. Ό,τι κάνουμε, ό,τι βιώνουμε από τη στιγμή που θα ξυπνήσουμε το πρωί μέχρι τη στιγμή που θα πέσουμε για ύπνο το βράδυ είναι σύμφωνο με τους νόμους της φύσης. Από το σφαιρικό σχήμα που παίρνει μια σταγόνα νερού μέχρι το ουράνιο τόξο που εμφανίζεται μετά τη βροχή, από τις αρμονικές που παράγει το πιάνο μέχρι τη μετακίνηση των ηπείρων, όλες οι εκδηλώσεις της ζωής υπακούουν σε θεμελιώδεις νόμους. Και αυτή η συνειδητοποίηση προσφέρει στον άνθρωπο πνευματική και αισθητική ικανοποίηση ισάξια με εκείνη της τέχνης. Ο άνθρωπος που δεν έχει επιστημονικό αλφαβητισμό είναι ουσιαστικά αποκομμένος από ένα πλούσιο κομμάτι της ζωής, ακριβώς όπως ο άνθρωπος που δεν μπορεί να διαβάσει.

Είναι φανερό ότι ο επιστημονικός αλφαβητισμός επιδρά θετικά στη ζωή μας με πολλούς τρόπους. Πέρα από τα παραπάνω επιχειρήματα, σε κοινωνικό, ατομικό και αισθητικό επίπεδο, πολλά θα μπορούσε να εντοπίσει κανείς. Ας τα ανακαλύψουμε ο καθένας από εμάς οικοδομώντας τον επιστημονικό αλφαβητισμό μας. Λοιπόν, τι λέτε, πάμε για μάθημα;!

Βιβλιογραφία:
1. National Science Education Standards, National Academies Press, 1996
2. Robert M. Hazen: Why Should You Be Scientifically Literate?, 2002, actionbioscience.org
3. J. Miller: Civic Scientific Literacy in Europe and the United States, World Association for Public Opinion Research, Montreal, Canada, 2006
4. John White, Michael Dennin: Science Appreciation, Introduction to Science Literacy
5. Στέφανος Τραχανάς: Η κοινωνική στόχευση της διδασκαλίας των φυσικών επιστημών στη Μέση Εκπαίδευση, Επιθυμίες και πραγματικότητα (Σκέψεις ενός ερασιτέχνη) / ΕΕΦ, Ερέτρια, 23 Νοεμβρίου 2008