Διαδραστικές ηλεκτρονικές σημειώσεις

2016-01-21 09:00

Το παρόν άρθρο σκοπεύει στην επικοινωνία μιας πρακτικής που εφαρμόζουμε στην τάξη από τη σχολική χρονιά 2013-2014 και έχει θετικό αντίκτυπο στους μαθητές. Πρόκειται για τη χρήση διαδραστικών ηλεκτρονικών σημειώσεων στο μάθημα. Οι σημειώσεις αυτές αποτελούν ένα επιπλέον μαθησιακό εργαλείο, λειτουργώντας επικουρικά στις παραδοσιακές σημειώσεις, το σχολικό εγχειρίδιο και το μάθημα στην τάξη.

Μετά από κάθε διδακτική ενότητα, δηλαδή μετά από μία ή δύο παραγράφους του σχολικού βιβλίου, οι μαθητές λαμβάνουν μέσω του ηλεκτρονικού ταχυδρομείου (e-mail) ένα αρχείοPDF με τις σημειώσεις σε μορφή παρουσίασης (presentation)δηλαδή ως ένα σύνολο διαφανειών (slides). Μελετούν την παρουσίαση στο σπίτι και στο επόμενο μάθημα γίνεται συζήτηση με τον καθηγητή. Ο απαιτούμενος τεχνικός εξοπλισμός για τους μαθητές δεν είναι τίποτα παραπάνω από μια σύνδεση στο διαδίκτυο και ένας λογαριασμός e-mail.

Η κάθε παρουσίαση αποτελείται από δέκα έως δεκαπέντε διαφάνειες, τόσες ώστε, χωρίς να κουράζουν το μαθητή, να καλύπτουν την ύλη του σχολικού βιβλίου με προσθήκες ιστορικού περιεχομένου, κουίζ, βιογραφίες σημαντικών επιστημόνων, προσομοιώσεις (simulations)φυσικών φαινομένων και πειραμάτωνΚαι όλα αυτά δοσμένα με τρόπο ελκυστικό χάρη στασχήματα, εικόνες, βίντεο, υπερκείμενο (hypertext) και υπερσυνδέσμους (hyperlinks) που οδηγούν σε μαθησιακά αντικείμενα. Το σχολικό εγχειρίδιο δεν παραγκωνίζεται, απεναντίας αποτελεί το εφαλτήριο και τον οδηγό για την ανάπτυξη των σημειώσεων. Η οργάνωση των σημειώσεων βασίζεται στη δομή του σχολικού βιβλίου προκειμένου ο μαθητής να μελετά γνωρίζοντας κάθε στιγμή “πού βρίσκεται”.

Η διαδικασία δημιουργίας των διαδραστικών ηλεκτρονικών σημειώσεων είναι επίπονη αλλά άκρως δημιουργική. Για κάθε παρουσίαση δαπανώνται πολλές ώρες, από το στάδιο της μελέτης βιβλιογραφίας μέχρι τη σύνθεση και την οργάνωση των διαφανειών στο πρόγραμμα (π.χ. στο Libre Office το οποίο διατίθεται δωρεάν στο διαδίκτυο). Στις παρουσιάσεις συναντάμε πίνακες και σχήματα που έχουν φτιαχτεί από το μηδέν με τα εργαλεία σχεδίασης του προγράμματοςΣε άλλα σημεία βρίσκουμε εικόνες που έχουν αντιγραφεί από βιβλιογραφικές πηγές και έχουν υποστεί επεξεργασίαΕπίσης, βλέπουμε στιγμιότυπα που έχουν ληφθεί, με το εργαλείο αποκομμάτων, από προσομοιώσεις και διαδικτυακές εφαρμογές.

Είναι ευνόητο ότι ο πυλώνας των διαδραστικών ηλεκτρονικών σημειώσεων είναι οι πηγές.Όμως, είναι νόμιμη η εκμετάλλευση των πηγών χωρίς την άδεια του δημιουργού τους και χωρίς αμοιβήΣτο άρθρο 21 του Νόμου 2121/1993 περί Πνευματικής Ιδιοκτησίας αναφέρονται τα εξής: «Επιτρέπεται, χωρίς την άδεια του δημιουργού και χωρίς αμοιβή, η αναπαραγωγή άρθρων νομίμως δημοσιευμένων σε εφημερίδα ή σε περιοδικό, σύντομων αποσπασμάτων έργου ή τμημάτων σύντομου έργου ή έργου των εικαστικών τεχνών νομίμως δημοσιευμένου, εφόσον γίνεται αποκλειστικά για τη διδασκαλία ή τις εξετάσεις σε εκπαιδευτικό ίδρυμα, στο μέτρο που δικαιολογείται από τον επιδιωκόμενο σκοπό, είναι σύμφωνη με τα χρηστά ήθη και δεν εμποδίζει την κανονική εκμετάλλευση. Η αναπαραγωγή πρέπει να συνοδεύεται από την ένδειξη της πηγής και των ονομάτων του δημιουργού και του εκδότη, εφόσον τα ονόματα αυτά εμφανίζονται στην πηγή.»

Στην τελευταία διαφάνεια κάθε παρουσίασης αναγράφονται οι πηγές. Ακολουθεί λίστα με κάποιες πηγές που θεωρούμε αξιόπιστες και τις οποίες χρησιμοποιούμε συχνά (η σειρά είναι αλφαβητική):

Επινοήσαμε τον όρο Διαδραστικές ηλεκτρονικές σημειώσεις σε μια προσπάθεια να αποδώσουμε τη φύση του συγκεκριμένου εκπαιδευτικού υλικού. Ας μην σταθούμε όμως στην ονομασία και ας κοιτάξουμε στην ουσία του θέματος, δηλαδή το σμίξιμο του διαδικτύου με την παραδοσιακή διδασκαλία, κάτι το οποίο στη διεθνή βιβλιογραφία περιγράφεται ως blended instruction ή hybrid instruction και η διαδικασία μάθησης με αυτή τη μέθοδο αποκαλείταιblended learning ή hybrid learning. Η πρακτική αυτή έχει εφαρμοστεί σε πολλά εκπαιδευτικά ιδρύματα του εξωτερικού και τα οφέλη έχουν μελετηθεί, καταγραφεί και δημοσιευτεί σε επιστημονικά περιοδικά.(1-5)

Οι στόχοι που τέθηκαν από την αρχή και επιτεύχθηκαν σε ικανοποιητικό βαθμό είναι οι εξής:

  • Ο μαθητής νιώθει πιο ενεργός κατά την εκπαιδευτική διαδικασία
  • Οι έννοιες γίνονται πιο κατανοητές
  • Η μελέτη στο σπίτι είναι πιο ενδιαφέρουσα
  • Ο μαθητής παρακολουθεί προσομοιώσεις πειραμάτων τα οποία δεν μπορούν να πραγματοποιηθούν στο σχολικό εργαστήριο (π.χ. πειράματα μεγάλης κλίμακας)
  • Ο μαθητής εξοικειώνεται με την εκπαιδευτική χρήση του διαδικτύου
  • Ακόμα και οι υποψιασμένοι μαθητές, που ψάχνουν στο διαδίκτυο για προσομοιώσεις και διαδραστικές εφαρμογές, κερδίζουν χρόνο αφού ο εκπαιδευτικός κάνει την έρευνα για εκείνους
  • Κατά τη διάρκεια του μαθήματος, ο μαθητής συγκεντρώνεται στην παράδοση αφού δεν πασχίζει να φτιάξει τις «τέλειες σημειώσεις».

Κλείνοντας, είναι σίγουρο ότι η εποχή επιβάλλει την ενσωμάτωση της τεχνολογίας του διαδικτύου στη διδασκαλία, από τη στιγμή που, κατά γενική ομολογία, για κάθε σημερινό έφηβο το διαδίκτυο αποτελεί μέρος της καθημερινότητας και των ενδιαφερόντων του. Άλλωστε, αν αναλογιστεί κανείς την εκπαίδευση σε παγκόσμιο επίπεδο θα διαπιστώσει την καθιέρωση της τεχνολογίας του διαδικτύου, από τη χρήση των iPad στη σχολική αίθουσα από τις πρώτες τάξεις του σχολείου μέχρι την έκρηξη των MOOCs (Massive Open Online Courses) όπου οι μαθητευόμενοι είναι οποιασδήποτε ηλικίας, προέλευσης, επαγγέλματος και οικονομικής επιφάνειας. Με άλλα λόγια, η τάση που επικρατεί είναι μια συνεχής και δια βίου εκπαίδευση όπου ο μαθητευόμενος έχει ενεργό ρόλο και δυνατότητα επιλογής του γνωστικού αντικειμένου και του τρόπου μάθησηςΠρος αυτή την κατεύθυνση, ο εκπαιδευτικός δεν αρκείται στο να μεταδίδει κεκτημένες γνώσεις, αλλά μαθαίνει τον μαθητή “πώς να μαθαίνει”.

Και αυτή η τελευταία πρόταση περικλείει όλο το νόημα και την ουσία της εκπαίδευσης στην εποχή μας.

Αναφορές

1. Learner and Instructional Factors Influencing Learning Outcomes within a Blended Learning Environment. Doo Hun Lim and Michael Lane Morris. (https://ifets.info/journals/12_4/24.pdf)

2. Effectiveness of Blended Instruction in Class on the Skills of Oral Reading and Speaking in English. Noritake FUJISHIRO and Isao MIYAJI.(https://ci.nii.ac.jp/naid/110007465744/)

3. Creating a Hybrid College Course: Instructional Design Notes and Recommendations for Beginners. Gordon Hensley.(https://jolt.merlot.org/vol1_no2_hensley)

4. Large Course Redesign: Moving an Introductory Engineering Graphics Course from Face-to-Face to Hybrid Instruction. Theodore J. Branoff and Kathleen Mapson. (https://se.asee.org/proceedings/ASEE2009/papers/PR2009024BRA.PDF)

5. The first blended or hybrid online course in a New Zealand secondary school: A case study. Sue Parkes, Pinelopi Zaka, Professor Niki Davis, University of Canterbury College of Education e-learning Lab (https://www.otago.ac.nz/cdelt/otago064437.pdf)